het schip


PolynesiŽ: cultuur, natuur

We zijn inmiddels ruim een half jaar in dit enorme eilandenrijk en telkens openen zich voor ons weer nieuwe dimensies van deze wereld . Deze maand ligt de Bella Ciao in Tahiti, in alle opzichten het bruisend centrum van PolynesiŽ. De voorzieningen zijn hier modern, met eigentijdse shopping malls, een universiteit, prima medische voorzieningen, internationale vliegverbindingen naar de hele wereld, om enkele voorbeelden te noemen. Zelfs internet is hier redelijk snel, zij het ook nog altijd duur. Ook voor zeilers zijn hier behoorlijke voorzieningen, zolang je je portemonnee maar opentrekt. Want vrijwel alles komt hier van verre en is daardoor onwaarschijnlijk duur. Behalve de gastvrijheid, hartelijkheid en glimlach van de bevolking, want die kom je altijd, overal en onbeperkt tegen.
We hebben inmiddels prachtige natuur gezien in het groene Gambier



op de gortdroge atollen van de Tuamotus,



en de wonderbaarlijk mooie onderwaterwereld







Maar dit eilandenrijk zou natuurlijk niet kunnen bestaan als er niet een maritieme traditie was. En die komen we dan ook uitgebreid tegen. Het zal multihullzeilers wellicht bekender in de oren klinken dan anderen, maar het concept van schepen met meer dan ťťn drijver/romp is afkomstig uit deze wereld. En ja hoor: we komen hier vele vormen van uitleggerkano's en allerlei verwante scheepsvormen tegen.
De eilanden van PolynesiŽ zijn waarschijnlijk ooit met behulp van dit soort schepen, soms zelfs enorme grote, voorzien van zeilen, ontdekt en bevolkt geraakt.



Toen de mensen zich hier eenmaal gevestigd hadden bleven ze het verkeer tussen de eilanden met behulp van aangepaste modellen van dit soort schepen en scheepjes onderhouden.

Heel veel van deze oorspronkelijke cultuur is vernietigd door de kolonisatie en veel kennis is verloren gegaan. Maar niet alles is verdwenen. Daarbij komt dat er de laatste jaren een belangrijke ontwikkeling gaande is tot het doen herleven van elementen van de oorspronkelijke Polynesiche cultuur. Er worden traditionele feesten gehouden - zoals de Heiva-feesten in de winter, waar wij in juli getuigen van waren, met hun elegante dansen



en vrolijke muziek



Ook de traditionele kunst van het palmbladenvlechten wordt actief beoefend



Een ander element in dit verband in een sterke revival van de va'a: de polynesische uitleggerkano-sport.

Op diverse plekken op Tahiti (en ook in de Tuamotus kwamen we dit al eens tegen) verhalen monumenten van de vaartradities van de PolynesiŽrs. Wij bezoeken een monument waar hierover ťťn en ander wordt verteld.



We zien hier voorbeelden van verschillende traditionele varianten (met verticaal in het midden een prachtig bewerkte paddle), de meeste kano's, maar ook scheepjes die zeilen voerden en een soort van catamarans: twee met elkaar verbonden drijvers, zelfs met een houten flonder en een afdak ertussen.
Elke eilandengroep ontwikkelde zijn eigen modellen en bouwmethoden. Veel hing er daarbij af van de voorradige bouwmaterialen: hout is in deze wereld schaars, en de aanwezigheid van hout en de kwaliteit daarvan bepaalden veel van de ontwikkeling van het type scheepjes dat men bouwde. Kokosvezels ('nape') zijn vrijwel overal aanwezig, dus hiermee kon men diverse onderdelen aan elkaar monteren. Als je niet veel hout ter beschikking hebt is het natuurlijk verstandig om daar zuinig mee om te springen, dus alleen daar, waar men dat echt nodig had, bouwde men houten flonders, 'porapora' tussen de (houten) drijvers, die met houten verbindingen aan elkaar werden gemaakt. Op het aldus gefabriceerde dek kon ook een tent of hutje worden gebouwd, de 'fare pora'. Voor de meeste kano's en zeilscheepjes werden er uitleggers gemaakt die de stabiliteit van de scheepjes waarborgden, terwijl ze door hun geringe diepgang, relatief klein nat oppervlak en elegante vormgeving wel snel en wendbaar waren (en zijn!).
Afgezien van de voorhanden bouwmaterialen hing de ontwikkeling van deze vorm van scheepsbouw natuurlijk af van de doelen die de scheepjes dienden: voor vooral visserij binnen de lagunes en atollen waren lichte, kleinere scheepjes, de uitleggerkano's met weinig diepgang en een stevige romp ter bescherming tegen het koraal (links op de foto, met zeil) de beste keuze, terwijl voor het intereilandelijk verkeer (vervoer van spullen en personen, oorlogsvoering) de hiervoor beschreven catamarans werden ontwikkeld, die dus zelfs voorzien konden worden van een opbouw ter bescherming tegen de elementen (vooral de zon in deze contreien)



Door de verschillende geologische, biologische en praktische omstandigheden zijn er in elke archipel dus verschillende types ontstaan: hier zien we de lichte, snelle variatie uit de Marquesas, waar weinig beschutting tegen de wilde oceaangolven is zodat snelheid en wendbaarheid van levensbelang zijn. Met deze scheepjes ging men ook op walvisjacht!



Terwijl deze veel zwaardere variant is ontwikkeld in de Tuamotus en de Gambier archipel



waar de afstanden tussen de eilanden erg groot zijn en er voor verkeer tussen de eilanden dus behoefte was aan robuustere schepen. In de Australarchipel (Raivave) ontstond dan weer dit stevige model



De va'a kan in de meeste gevallen door ťťn persoon worden gevaren, die met zijn paddle zowel de boot voortbeweegt als stuurt. Maar er zijn ook 6-persoons kano's, en 3-persoons. Ook hier natuurlijk weer mede bepaald door doel en beschikbare middelen.

Moderne materialen hebben inmiddels hun stempel op de va'a achtergelaten:



waar we nog enkele meer traditionele elementen herkennen en:



de moderne wedstrijd va'a, gemaakt van kunststof (polyester). Er worden steeds meer wedstrijden gehouden, door heel PolynesiŽ, van Nieuw-Zeeland tot Hawaii. Het betreft hier grote internationale evenementen, soms van meerdere dagen, waarbij ook op volle zee gevaren wordt van eiland naar eiland.

Wij waren zelf getuige van een wat kleinschaliger evenement, dat zich binnen het rif van Tahiti vlakbij, of eigenlijk rond onze ankerplek afspeelde



Er werd gevaren met de grote, 6 persoons va'a en met de kleine 1-persoons. Zowel door mannen als door vrouwen en de grote kano's ook door gemengde groepen. De meerpersoons kano's hebben 6 kanoŽrs, waarbij de achterste ook de stuurman of -vrouw is, die tevens het ritme van afwisseling van de kant van de paddles aangeeft.























Er waren ook bij dit meer 'bescheiden' evenement toch meer dan 50 deelenemende va'a, en er werd dapper gestreden. Maar tegelijketijd zijn dit ook sociale evenementen, waarbij op de kant van alles te doen is



en waarbij fans met allerlei varend materieel hun sporters aanmoedigen



Maar het leukste is natuurlijk de sportieve krachtmeting waarvan we dan ook nog een paar beelden tonen















Het is duidelijk dat met de allervroegste 'multihulls' grote zeetochten werden gemaakt. Interessant is natuurlijk de vraag hoe men dan navigeerde, want die kleine speldeprikken midden in de (niet voor niets Grote!) Oceaan zijn zeker niet makkelijk te vinden. Het monument dat we bezochten vertelt daar ook iets over. De PolynesiŽrs navigeerden namelijk op de sterren! De astronomie was een heilige kennis, die door ingewijde geleerden mondeling (deze culturen gebruikten geen schrift) werd doorgegeven. Elk eiland werd geassocieerd met een bepaalde sterrenconstellatie, en daarmee kon het vanaf zee weer terug worden gevonden. Zo was Sirius de sterrenconstellatie van Tahiti. Maar omdat deze methode behoorlijk grof was en men niet over navigatie-instrumenten beschikte (afstand en richting werden met de hand gemeten), werd er tegelijkertijd gebruik gemaakt van allerlei aanwijzingen die door de nabijheid van een eiland veranderen: de kleur, richting en vormen van de wolken, dingen die in het water drijven, veranderingen van golfpatronen, vogels enzovoort. De oude (mondeling doorgegeven) kennis is vrijwel geheel verdwenen, maar op basis van oude legenden en gedichten proberen hedendaagse wetenschappers zoveel mogelijk te reconstrueren.








Maar er is op Tahiti nog meer terug te vinden van de voorkoloniale cultuur dan de scheepvaart alleen: er zijn op allerlei plekken Marae. Die gaan we ook bezoeken om meer te weten te komen over de cultuur van de Polynesiers van vůůr de komst van de Europeanen. Dit is een Marae



De Marae waren heiligdommen die de pracht van het eiland uitdrukten. Het waren de heiligdommen van de edelen van de gemeenschappen. Elkeen had zijn eigen heilige Marae en deze plekken waren zo heilig, dat niemand het zou wagen om zomaar voet te zetten op het heilgdom van een ander. De Marae waren zo heilig, maar ook afschrikwekkend, dat men er alleen kwam om te bidden.
Een Marae bestond uit een binnenplaats (te tahua of vauvau), van een laag stenen die boven de grond waren opgebouwd



Op deze stenen bodem was een altaar gebouwd (te ahu), waar alleen de priesters mochten komen



De binnenplaats werd vaak met bomen beplant, omdat de duisternis het mystieke element van het heilige nog extra benadrukte



Het geheel werd afgezoomd door een stenen walletje (patu)



In de binnenplaats bevonden zich een of meer leunstenen



waar de belangrijke leden van de gemeenschap tegenaan leunden tijdens de dienst. Verspreid over de binnenplaats voor het altaar bevonden zich de te unu



Deze houten structuren vertegenwoordigden de sterren, de zuilen van het hemel en waren opgedragen aan de beschermgeesten van de familie of de gemeenschap. Vaak waren het geometrische figuren, maar het konden ook vogels en zelfs mensbeelden zijn. Ze waren vaak gehouwen uit het hout van de broodfruitboom (uru) en geverfd in de heilige kleur rood. Dan hadden de Marae nog houten offerplatforms (te fata ai'ai, nummer 6 in het overzicht), waar de priesters de offers plaatsten. De goden kwamen vervolgens om de iho, de essentie van het geofferde op te eten. Wat overbleef deelde de priester met de belangrijkste krijgsheren en edelen. De te fata rau was een ander offerblok: hier kon de bevolking haar offers brengen



In de heiligdommen waren ook beelden van de goden: de ti'i



De ti'i, gemaakt uit steen, koraal, hout symboliseerden het goddelijke. Ze kunnen enkele centimeters tot 2 meter groot zijn.
Er zijn nog allerlei woorden bekend die verbonden zijn met het religieuze, zoals Mo'a: heilig; Ra'a: het goddelijke, dat tijdens een dienst werd aangeroepen; Noa: datgene was niet meer heilig was, de terugkeer van de dienst naar het dagelijks leven; Tapu: het verbodene (daar komt ons begrip taboe vandaan), dat door een priester kan worden uitgesproken over een plek, een persoon of een woord; Mana: de goddelijke kracht die invloed en macht verleent aan personen, plaatsen, objecten en woorden.

Maar zoals reeds gezegd: natuur en cultuur gaan op deze eilanden hand in hand: daarom gaan ter afsluiting naar een prachtige waterval. De bergen van Tahiti zijn meer dan 2000 meter hoog. Dus daar komen watervallen vanaf! En aangezien het in februari fors geregend heeft zijn die imposant en zien we hoe Tahiti kan profiteren van een overvloed (soms ook letterlijk) van water!















Het reisverslag van Bella Ciao wordt eind mei hervat >
[jan 2018]

[feb 2018]

[mei 2018]

[juni 2018]

[juli 2018]

[aug 2018]

[sep 2018]

[okt 2018]

[nov 2018]

[dec 2018]

[2017]

[2016]

[2015]

[2014]

[2013]

[2012]

[2010/11]

120 m² zeiloppervlak
120 m² lichtweerzeil
In blauw zijn de 4 gastenhutten (1x tweepersoons en 2x eenpersoons) gemarkeerd
Overal aan boord genieten